– Sjøtransporten er livlina

I ei tid der tryggleikssituasjonen i Europa er skjerpa, er det tydelegare enn nokon gong at sjøtransporten er ein fundamental del av infrastrukturen som held landet oppe. Det gjeld i fredstid, i kriser og om det verste skulle skje, skriv Kystverket i ein pressemelding.

Mat, medisin og drivstoff

NATO-øvinga Cold Response har illustrert kor viktig sjøtransporten vil vere for Forsvaret og allierte styrkar ved krig i Norden: Tungt materiell og andre militære forsyningar som skal langt, må i hovudsak gå sjøvegen. Det same kan gjelde transport av flyktningar. Slik spelar sjøtransporten ei nøkkelrolle i totalforsvaret.

Minst like avgjerande er sjøtransporten for den sivile forsyningssikkerheita – og dermed for totalberedskapen. Sjøtransporten dominerer forsyningane til Noreg, slik Forsvarets forskings­institutt nyleg konstaterte i ein rapport.

Les også:

Økt fiske etter nordsjøsild

– Mat, medisin og drivstoff er kritiske varer for sivilsamfunnet. Og rundt 90 prosent av importen vår kjem sjøvegen. Over halvparten av maten på norske bord er importert. Dermed er det lite å gå på om sjøtransporten stoppar over lengre tid, seier kystdirektør Einar Vik Arset

Gode naboar i same båt

Svenskane og finnane er like avhengige av import sjøvegen som det vi er. Dersom trafikken i Austersjøen blir alvorleg hindra, vil mykje av varestraumane deira måtte gå til norske hamner. Det er noko av grunnen til at samarbeidet om beredskap i transportsystema er trappa opp over landegrensene.

No legg Noreg, Sverige, Finland, Danmark og Island saman planar for å handtere situasjonar der kritiske transportårer fell bort. Kystverket tar del i dette arbeidet med kunnskap om trafikken i norske kyst- og havområde, farleier og hamner.

Sjøtransporten i områda våre er dessutan avgjerande for norsk eksport av varer andre land treng. Store delar av det vi sender ut sjøvegen, er strategisk viktige produkt for allierte land: olje, metall, kjemiske produkt og sjømat, for å nemne noko.

Eit system med samanheng

For at sjøtransporten skal halde som livline for oss og andre, må han utgjere eit motstandsdyktig og samanhengande system. Dette transport­systemet omfattar farleiene, flåten, hamnene og ­overgangane til veg og bane.

– Farleiene må vere trygge, godt merkte og overvaka. Sabotasje, digitale forstyrringar av navigasjonsteknologi, straumbrot og ekstremvêr kan gjere sjøvegen utrygg eller utilgjengeleg. Sjøsikkerheit og forsyningssikkerheit er dermed to sider av same saka, meiner Arset.

Flåten som fraktar varene er ein sentral del av transportsystemet. Det gjeld ikkje berre import og eksport: Nær halvparten av godstrafikken internt i Noreg skjer med båt. Der skred og ulykker kan stenge veg og bane i lang tid, er transporten på kjøl fleksibel: Varer som skulle gått på land, kan flyttast over på sjø.

Slik gir sjøvegen Noreg motstandskraft.

Les også:

Slik går makrelltoktet

Også hamnene er med på å gjere transport­systemet fleksibelt. Skulle ei hamn bli utilgjengeleg, kan ofte ei anna brukast. Noreg har ein ­desentralisert hamne­­struktur med mange eigarar. Det fungerer godt i fredstid, men vil krevje samordning i kriser og krig. Då kan behovet for hamnene auke brått, samtidig som dei kan vere under angrep.

Og sjølv om ei hamn fungerer, kan vareflyten stoppe dersom vegar eller jernbanelinjer i baklandet er sette ut av spel.

Nødvendig å koordinere

Sjøtransporten er robust, men kan ikkje takast for gitt. I situasjonar med sterkt press på transport­systemet kan det bli nødvendig å koordinere og prioritere transporten til og frå hamnene.

Dei kritiske varene sivilsamfunnet og Forsvaret treng mest, må fram først.

Koordinering og prioritering av sjøtransporten føreset god oversikt over trafikk, kapasitet, ­flaskehalsar og alternativ i heile transportkjeda: frå farlei til hamn, veg, bane og luft.

Kystverket si rolle – og Status 2026

Kystverket forvaltar nøkkelfunksjonar i den maritime infrastrukturen. I den nye verksemds­strategien vår slår vi fast at tenestene og infrastrukturen vi driftar skal bidra til å halde oppe samfunnskritisk forsyning.

Det gir klar retning for arbeidet vårt med farlei­utvikling, navigasjonstenester, trafikkovervaking, losing, maritim sikring og beredskap.

– Artikkelsamlinga Status 2026 er ei vidareføring av dette ansvaret. Årets rapport er ikkje berre ein statusgjennomgang. Rapporten er strukturert etter dei strategiske områda i verksemdsstrategien. Hovudtemaa i rapporten følgjer difor dei same strategiske linjene som skal styre utviklinga av Kystverket.

Dette gir eit samla og heilskapleg bilde av korleis vi arbeider for å styrke sjøtransporten – både som samfunnsfunksjon og som del av totalberedskapen.

Med ein skiftande og skjerpa tryggleiks­politisk situasjon er det ekstra viktig å forstå både ­sårbarheiter og styrkar i det maritime transport­systemet. Status 2026 (som du finn på Kystverket sine nettsider) gir ny innsikt i utviklingstrekk, utfordringar og tiltak som kan styrke sjøvegen både i fred og krisetider.